Μη θεολογική οπτική

Η κυβέρνηση θέλει ένα μάθημα θρησκευτικών, γενικά και αόριστα, για τις θρησκείες — η Εκκλησία το θέλει να εστιάζει στον Χριστιανισμό. Το Συμβούλιο της Επικρατείας δικαίωσε την Εκκλησία — ωστόσο, θεωρώ πως και οι δύο κάνουν λάθος. Το μάθημα των θρησκευτικών όπως το θέλει η Εκκλησία σε μένα τουλάχιστον είχε αποτύχει. Μέχρι τα τριάντα μου από την θρησκεία είχα αντιληφθεί τρία πράγματα: ο Θεός μας αγαπάει, αλλά δεν θα διστάσει να μας κάψει στην κόλαση· ο έρωτας είναι κάτι βρόμικο και πρέπει να το φυλάμε για όποιον αγαπήσουμε αληθινά· και το αγνώστου προέλευσης «πίστευε και μη ερεύνα» . . .

Έπρεπε να πιάσω τα σαράντα για να καταλάβω ότι η θρησκεία αντιμετωπίζεται όπως η τέχνη. Όπως ένας ζωγραφικός πίνακας δεν απεικονίζει την πραγματικότητα, αλλά αντικατοπτρίζει την «πραγματικότητα» που έχουμε στο μυαλό μας· έτσι και στην θρησκεία, δεν έχει τόσο νόημα να εξετάσεις ορθολογιστικά τους μύθους και τις ποιητικές αναφορές, όσο να νιώσεις το κάλλος τους. Και το κάλλος δεν οδηγεί ποτέ στην αμφισβήτηση του Θεού. Στην θρησκεία δεν βρίσκεις απαντήσεις για τον Θεό, αλλά ερωτήματα για τον άνθρωπο. Στα πενήντα μου συνεχίζω να πηγαίνω στην Εκκλησία μόνο σε γάμους και βαφτίσια — όμως δεν το θεωρώ κατόρθωμα.

Πολιτεία vs Εκκλησία

Ο Υπουργός Παιδείας, Νίκος Φίλης, που είχε εισηγηθεί τον συγκεκριμένο νόμο τον οποίο κήρυξε αντισυνταγματικό το Συμβούλιο της Επικρατείας, ανήκει στο παλιό σκληροπυρηνικό 3% του Σύριζα, τον κατ΄εξοχήν εκφραστή του αριστερού νεοφιλελευθερισμού στην Ελλάδα. Ο αριστερός νεοφιλελευθερισμός (άνθρωποι χωρίς σύνορα) είναι χειρότερος του δεξιού (εμπόριο χωρίς δασμούς), διότι δεν έχει ηθικούς φραγμούς. Αυτός ο εξωφρενικός «ορθολογισμός» εισήχθη στην Ελλάδα από την Βόρειο Ευρώπη μαζί με την απέχθεια για τους παπάδες. Να το ξεκαθαρίσουμε: στην Βόρεια Ευρώπη καλά έκαναν και ξερίζωσαν από μέσα τους έναν Θεό που τους βασάνιζε, όπως αυτόν του χωροφύλακα της ηθικής — στους Έλληνες όμως ο Θεός ανέκαθεν ήταν δίπλα τους, όχι απέναντί τους, γι’ αυτό είναι ανιστόρητο να πιθηκίζουμε μια τέτοια συμπεριφορά. Η μεταφυσική έχει να κάνει με το νόημα της ζωής· το «γιατί;», που φώναξε για πρώτη φορά ο άνθρωπος μπροστά σε έναν νεκρό. Δεν εξετάζουμε ποιοι έχουν δίκιο, οι άθεοι ή οι ένθεοι· ο ανθρώπινος νους δεν μπορεί να αποφανθεί οριστικά.

Το φαινόμενο της θρησκείας

Η βάση της θρησκείας, σε πρώτη ανάγνωση, είναι ο φόβος και σε δεύτερη ανάγνωση η πίστη: δηλαδή, η παθιασμένη διαίσθηση να εμπιστευθείς. Στην πρώτη περίπτωση συζητάμε για θρησκευτικό πρωτογονισμό, στην δεύτερη για μεταφυσική προσέγγιση. Η πίστη γεμίζει το κενό όταν η λογική δεν φτάνει· όπως συμβαίνει σε κάθε έκφανση της ζωής. Η πίστη είναι που βλέπει ένα κήπο σε κάποιους σπόρους και ένα δέντρο σε ένα κουκούτσι. Ωστόσο, όταν δεν υπάρχει περιθώριο για αμφιβολία (λογική), δεν υπάρχει περιθώριο ούτε για πίστη. Η ύπαρξη ενός Δημιουργού είναι απόρροια της λογικής, η ύπαρξη ενός δίκαιου Θεού είναι απόρροια της πίστης.

Γι’ αυτό μόνο όποιος ψάχνει τον Θεό, τον βρίσκει — όποιος έχει καταλήξει, τον έχει χάσει· δηλαδή πίστη που δεν αμφιβάλλει, είναι νεκρή πίστη. Ο Τσαρούχης έλεγε, «το να μην μπορείς να πιστέψεις είναι μια μορφή αναπηρίας»· και έχει δίκιο διότι η μόνη γνήσια αθεΐα είναι η απελπισία.

Η αθεΐα είναι σαν ένα λεπτό στρώμα πάγου, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να περπατήσουν, αλλά ένας ολόκληρος λαός θα πνιγεί.

Άθεη Δύση

Αν και σήμερα η Δύση θεωρείται άθεη, αυτό δεν σημαίνει πως είναι και άθρησκη. Για κάποιους ανθρώπους (λ.χ. Νίκος Φίλης), η αποστροφή απέναντι στην δική τους θρησκεία έχει συνήθως τις ρίζες της στην τυφλή πίστη προς κάτι άλλο. Πίστη στην «αντικειμενικότητα» μιας επιστήμης, στο «αλάνθαστο» μιας ιδεολογίας, στην «προοδευτικότητα» κάποιου ανθρωπισμού, στον ηθικισμό του Veganism, στον ακτιβισμό της «ζωοφιλίας», στο αόρατο χέρι της «αγοράς», στην υπεράσπιση ανύπαρκτων «μειονοτήτων», στην «εξίσωση» των πολιτισμών κτλ. Όταν ο πιστός δεν έχει αίσθηση της πίστης του, αλλά θεωρεί εαυτόν ως «ορθολογιστή», τείνει να αγιοποιεί ό,τι πιστεύει σε μεγαλύτερο βαθμό από τους αυθεντικά θρησκευόμενους. Και —το χειρότερο— θέλει να επιβάλλει την άποψή του με την ηθική αύρα της μεγάλης αλήθειας την οποία οι άλλοι δεν μπορούν να κατανοήσουν, γι’ αυτό και αντιδρούν. Το πρόβλημα δεν είναι η πίστη· είναι οι βεβαιότητες.

Δυτική διανόηση

Σήμερα η δυτική διανόηση υπερτιμάει την λογική και υποτιμάει την πίστη, όπως ακριβώς στον μεσαίωνα είχε κάνει το αντίστροφο. Πάλι όμως κάνει τραγικό λάθος! Λογική και πίστη αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος σε κάθε έκφανση της ζωής — όχι μόνο στην Θρησκεία.

Για παράδειγμα στην οικονομία: οι επιχειρηματίες απαιτείται να διαθέτουν σημαντικά περισσότερη πίστη από λογική για να αναλάβουν το ρίσκο μιας επένδυσης, αλλιώς επιχειρηματίες θα γινόντουσαν μόνο οι λογιστές. Σε αντίθεση, με τους managers που χρειάζονται περισσότερη λογική από πίστη, γιατί απλά διευθύνουν χωρίς να παίρνει ιδιαίτερα ρίσκα. Οι μεγαλύτεροι σύγχρονοι Αμερικανοί επιχειρηματίες όπως ο Μπιλ Γκέιτς, ο Στηβ Τζομπς, ο Λάρυ Έλισσον εγκατέλειψαν τις σπουδές τους στα πανεπιστήμια, γιατί ενστικτωδώς κατάλαβαν πως είχαν λίγα να τους προσφέρουν στο επιχειρείν (δεν λέω προφανώς να μην σπουδάζει κάποιος, απλά να ξέρει πως οι σπουδές τι δεν βοηθάνε σε όλα και το επιχειρείν είναι ένα από αυτά).

Άλλο παράδειγμα από την καθημερινότητά μας, το οποίο απαιτεί περισσότερη πίστη από λογική είναι το πεδίο των ανθρώπινων σχέσεων: το να ξεκινήσεις και να διατηρήσεις μια προσωπική σχέση, όπως συμβαίνει στην φιλία ή στον έρωτα. Εκεί απαιτείται πολύ πίστη· δηλαδή εμπιστοσύνη — η λογική ελάχιστα μπορεί να βοηθήσει. Ό,τι είναι η λογική για το μυαλό είναι η πίστη για την καρδιά. Και όπως είπε ο Αριστοτέλης: το να εκπαιδεύεις το μυαλό χωρίς την καρδιά, δεν είναι εκπαίδευση.

Εκπαίδευση στην πίστη

Πως μπορούμε λοιπόν να εκπαιδευτούμε να πιστεύουμε; Μα ποιο είναι αυτό το περιβάλλον που απαιτεί μεγάλες ποσότητες πίστης; Φυσικά, το περιβάλλον της Θρησκείας, αυτό είναι που κατ’ εξοχήν εκπαιδεύει την καρδιά να πιστεύει. Η Εκκλησία εκπαιδεύει τον άνθρωπο να μπορεί να εμπιστευθεί, άρα και να κάνει σχέση — ακριβώς, όπως το σχολείο εκπαιδεύει το μυαλό και την λογική. Η ελλιπής εκπαίδευση της καρδιάς είναι σήμερα η κύρια αιτία των προβλημάτων στις ανθρώπινες σχέσεις και της επακόλουθης εκθετικής αύξησης των ψυχικών ασθενειών. Δεν εμπιστευόμαστε σήμερα, αυτή είναι η ρίζα των προβλημάτων μας.

Οι θεολόγοι έχουν προκαλέσει τόσο χάος στο θέμα της θρησκείας, όσο οι δικηγόροι στην δικαιοσύνη. Σκοπός της εκπαίδευσης δεν είναι τόσο να γεμίσει τα μυαλά των νέων με πληροφορίες, όσο κυρίως να τους μάθει: αφενός, να μαθαίνουν και, αφετέρου, να πιστεύουν. Η μάθηση υπηρετεί το μυαλό, η πίστη την καρδιά. Έτσι εντρυφώντας στην πίστη, μαθαίνουν και την επιχειρηματικότητα —που αφορά την καρδιά— η οποία απαιτεί κυρίως υγιή πίστη σε κάτι που ξεφεύγει του άμεσου ελέγχου σου και σε οπλίζει με δύναμη να αψηφάς τα ρίσκα και τους κινδύνους.

Όπως ο μαθητευόμενος ξυλουργός πάει δίπλα σε έναν ξυλουργό και ο μαθητευόμενος σιδεράς σε ένα σιδερά, έτσι και ο μαθητευόμενος μαθητής πρέπει να πάει δίπλα σε έναν μαθητή. Αυτός ο τελευταίος είναι ο εκπαιδευτικός: ο άνθρωπος που τον χαρακτηρίζει η συνεχής μάθηση, αλλιώς είναι άχρηστος — ίνα μη είπω επικίνδυνος. Η συνεχής μάθηση είναι το μόνο χαρακτηριστικό το οποίο με συνεχείς εξαμηνιαίες ψυχολογικές αξιολογήσεις θα έπρεπε να εξασφαλίζεται ότι υφίσταται στον εκπαιδευτικό. Γιατί ο εκπαιδευτικός, ο γονέας, ο διευθυντής, ο πολιτικός, ποτέ δεν διδάσκουν με τον λόγο τους, αλλά με το παράδειγμά τους, το οποίο είναι κυρίως εξωλεκτικό. Ο άνθρωπος δεν διδάσκει αυτό που θέλει — διδάσκει αυτό που είναι.

Η πίστη των θεολόγων

Κάποτε η πίστη διδασκόταν στο πλαίσιο της πυρηνικής οικογένειας κυρίως από τον παππού και την γιαγιά — σήμερα αυτοί αντικαταστάθηκαν από την TV. Οπότε το βάρος αναπόφευκτα πρέπει να το επωμισθεί το σχολείο και συγκεκριμένα —δεν βλέπω άλλη λύση— ο θεολόγος. Ο θεολόγος διαφοροποιείται από τους άλλους εκπαιδευτικούς γιατί πρέπει να εκπαιδεύσει την καρδιά· να μάθει τον νέο να πιστεύει, άρα πρέπει να εξασφαλιστεί —με κάποιο τρόπο— ότι πιστεύει ο ίδιος. Η εξοικείωση του μαθητή με τις δύσκολες θεολογικές έννοιες της ορθοδοξίας είναι το μέσο· δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός του μαθήματος των θρησκευτικών. Μπορεί ο νέος όταν ωριμάσει να εγκαταλείψει την συγκεκριμένη πίστη και να γίνει άθεος — δεν έχει καμιά σημασία. Ο εστί μεθερμηνευόμενον: έχει μάθει τι εστί πίστη, τι εστί εμπιστοσύνη· με άλλα λόγια, έχει μάθει να σχετίζεται — δεν είναι ανέραστος, ένας τυχαίος «Sex and the City» τύπος.

Πολυπολιτισμική κοινωνία

Τα περί πολυπολιτισμικής κοινωνίας και εκπαίδευσης μπορεί να αφορούν τις ΗΠΑ —γιατί δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά—, δεν αφορούν όμως εμάς. Εμείς αντιμετωπίζουμε διαφορετικούς κινδύνους από τους Αμερικάνους. Είμαι ένας American lover, αλλά δεν είμαι τόσο ανιστόρητος και τόσο αφελής για να καταπίνω αμάσητα όσα πολυπολιτισμικά σημαντικά πράγματα κατορθώνουν αυτοί για τους ίδιους. Έτσι κάνουν οι ευρωπαϊκές ελίτ και έχουν φτάσει την ΕΕ στα όρια της διάλυσης. Όταν κάποιος αγνοεί την μεταφυσική παράδοση του τόπου που ζει, είναι συνταγή αποτυχίας ενσωμάτωσής του στην κοινωνία. Δεν έχει καμιά σημασία αν πιστεύει ή όχι στον συγκεκριμένο Θεό, η δύναμη της θρησκείας βρίσκεται στην διείσδυσή της σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας μέσω των ιστορικών εθισμών και αν δεν εξοικειωθεί μαζί τους δεν καταλαβαίνεις τι συμβαίνει.

Μέθεξη — όχι κατήχηση

Από τα παραπάνω προκύπτει και το περιεχόμενο του μαθήματος των θρησκευτικών. Δεν έχει νόημα να είναι γενικού ή ειδικού θρησκειολογικού περιεχομένου: τι λέει το ισλάμ και οι βουδιστές ή το Ορθόδοξο δόγμα· αυτά μπορούν να διδαχθούν στο πλαίσιο ενός μαθήματος της παγκόσμιας ιστορίας των πολιτισμών. Αλλού πρέπει να είναι το διακύβευμα για το μάθημα των θρησκευτικών: στην γνωριμία με την πίστη, δηλαδή την εμπιστοσύνη, που γίνεται μόνο με μέθεξη — όχι με κατήχηση.

Άσχετα αν καταλήξεις ένθεος ή άθεος ως ενήλικας, αν δεν έχεις εκπαιδεύσει την καρδιά σου, είσαι συναισθηματικά ανάπηρος· δεν ξέρεις να εμπιστεύεσαι, δηλαδή δεν ξέρεις να ζεις.

Συνελόντι ειπείν

Χωρίς πίστη σε κάτι, ούτε φίλος μπορείς να είσαι, ούτε εραστής, ούτε επαγγελματίας: είσαι ένα τίποτα!

2 σχόλια στο “Μη θεολογική οπτική”

  1. Χωρίς πίστη σε κάτι, ούτε φίλος μπορείς να είσαι, ούτε εραστής, ούτε επαγγελματίας: είσαι ένα τίποτα!

    Πιστη σε κατι δεν σημανει αναγκαστικα πιστη στο θεο!
    Πιστευω σε ο,τι αποδεικνυεται επιστημονικα : με το πειραμα, την ερευνα, την Λογικη. Δεν πιστευω οτι ειμαι «τιποτα» και δεν αποδιδω το «τιποτα» σε κανενα. Ακομη : Η επιστοσυνη κατακταται απο παραδειγματα, τροπους συμπεριφορας, ενεργειες. Η εμπιστοσυνη ειναι λογικο συμπερασμα δεν ειναι ΔΟΓΜΑ.

  2. Συμφωνώ σε πολλά,διαφωνώ σε άλλα,λόγου διαφορετικής αντίληψης και οπτικής… Το απόσταγμα του κόπου σου είναι πράγματι ενδιαφέρον! Όμως η χρονική στιγμή πού παρουσιάζεις αυτές σου τις σκέψεις,θεωρώ ότι είναι χρονικά πρόωρες, σε μια Χώρα,σε ενα Έθνος που οι ρίζες του είναι δυστυχώς βαμμένες με πολύ πολύ αίμα, αίμα αδελφικό αλλά και αλλόθρησκο… Η παραδόσεις άρρηκτα συνδεδεμένες με την Θρησκεία είναι κατά συνέπεια αλληλένδετα δεμένες και σφυρηλατημένες μέσα στο χρόνο! Σε πολλούς η σημερινή δομή της Εκκλησίας,η παρουσία της,η τα πρόσωπα που την εκπροσωπούν, η να μην ειναι συμπαθεί, η να μην τους εμπνέουν η ακόμη ακόμη να τους είναι αδιάφορα. Το ίδιο άραγε δεν συμβαίνει και με το πολιτικό προσωπικό που έχει αυτή την στιγμή η χώρα μας, άραγε; Τι λίπη; Ο ηγέτης, οι ηγέτες! Όχι σωτήρες!! Όμως για να μην ξεφεύγω του θέματος η Εκκλησία δεν είναι τα πρόσωπα! Είναι κάτι διαφορετικό!Με ουσία και θέμα! Αυτό είναι ένα! Ο ΧΡΙΣΤΟΣ κ αυτά που έδωσε μέσο του λόγου του… πίστευε και μη, ερεύνα!Μελετάται τις γραφές! Αγαπάτε αλλήλους! Και άλλα πολλά. Αυτά λοιπόν αν τα ενστερνιστεί κάποιος στην σύγχρονη εποχή κ πράξη το επί το πλείστον, έχει πετύχει η ύπαρξη του πάνω σε αυτή την έρμη γη! Για άλλους είναι ο μουχαμέτης,ο Βούδας κτλ. Εμείς γεννηθήκαμε εδώ! Καλός η κακός με αυτά μεγαλώσαμε, με αυτά θα πεθάνουμε! Το μέλλον όπως φαίνεται κ προδιαγράφεται θα είναι, αναθεωρητικό ,διαφορετικό,ανατρεπτικό μπορεί,δύσκολο η εύκολο θα δείξει, σίγουρα θα είναι κάτι που ευτυχώς δεν θα ζούμε για να το βιώσουμε,δυστυχώς για τα παιδιά μας που θα το ζήσουν!Έτσι φίλε μου Δημήτρη βλέπω εγώ την κατάσταση!Λάθος δεν το ξέρω! Αλλά ούτε καν με νοιάζει! Δεν με ενοχλεί!Μου αρέσει!Δεν μου αρέσουν κάποιες κραυγές, αλλά και αυτές έχουν την δική τους θέση μέσα στην πολυφωνία,μέσα στην Δημοκρατία,άλλωστε! Όλοι κρίνονται!Όλα κρίνονται! Κ ο καθείς αναλόγως αμοίβετε!!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.